NA DROGACH KU WZAJEMNEMU POZNANIU

Jest to pierwsza monografia poświęcona relacjom polsko-portugalskim w XX w. oparta na szeroko zakrojonych badaniach podstawowych. We wstępie zaprezentowano ich zarys od średniowiecza do Wielkiej Wojny. W dalszej części przedstawiono proces ich budowy w wyniku zakończenia konfliktu światowego oraz odzyskania przez Polskę niepodległości. Stosunki dyplomatyczne przywrócono formalnie w 1922 r. i choć Portugalia otworzyła w roku następnym poselstwo w Warszawie, Rzeczpospolitą reprezentował w Lizbonie poseł RP ze stałą siedzibą w Madrycie. Budowano jednak w tym okresie normalne relacje dwustronne, poszukując ich modelu. Rozwijały się one m.in. w postaci dwustronnej współpracy politycznej, w tym na forum Ligi Narodów, czy budowy więzi kulturalnych i naukowych. Zgrzytem stał się kryzys związany z portugalską Angolą, który nieoczekiwanie wybuchł na początku lat 30. XX w. Był on wynikiem działania osób prywatnych, entuzjastów polskiej kolonizacji Afryki, oraz publikacji prasowych donoszących o rzekomych planach masowej emigracji polskiej do tej luzytańskiej posiadłości, albo wręcz o jej kupnie. Dodatkowo rewelacje te podsycali Niemcy. Nieporozumienia na tym tle przyćmiły polityczną wagę najważniejszego wydarzenia w dziejach stosunków polsko-portugalskich w okresie międzywojennym, jakim była wizyta marszałka Józefa Piłsudskiego w Lizbonie w końcu 1930 r. oraz późniejszy jego trzymiesięczny wypoczynek na Maderze, o której polski przywódca wspominał, że szczęśliwy to kraj, którego Syberią jest właśnie ten archipelag. Przez lata niekorzystny był brak traktatu handlowego zawarto go dopiero w 1929 r. i ratyfikowano dwa lata później. W wyniku realizacji tego porozumienia ważną rolę w rozwoju dwustronnej wymiany odegrali przedsiębiorcy, polscy Żydzi, obywatele RP. Relacje budowane w latach 19191933 stały się fundamentem ich dalszego rozwoju, gdy latem 1933 roku otwarto w Lizbonie samodzielne Poselstwo RP, co zapoczątkowało nowy etap tym razem już pełnych i symetrycznych stosunków bilateralnych.