PAŃSTWO, FRANZ OPPENHEIMER

Franz Oppenheimer (1864-1943), z wykształcenia lekarz, zapisał się w historii jako prekursor niemieckiej i światowej socjologii. Został w 1919 roku pierwszym w Niemczech profesorem tej nowej wówczas dyscypliny, której nigdy nie studiował. Jego pionierska działalność, jak to zwykle bywa, była malownicza i nietypowa. W powieści Skok przez stulecie (1932) przewidział na rok 2032 zjednoczoną Europę, smartfony i samochody elektryczne. Opracował niezwykle śmiałą, a zarazem dyskusyjną teorię państwa, której skrót zawiera ta niewielka książka. Jego teoria, mówiąc w uproszczeniu, wywodzi państwo z podboju. Silniejsze grupy zagarniają terytoria słabszych, ale z czasem "środek polityczny" cywilizuje się w imię "środka ekonomicznego". Niewolnictwo okazuje się postępem, ponieważ zamiast mordowania wroga wykorzystuje się go jako siłę roboczą. Te brutalne początki uruchamiają zarazem walkę obu "środków". Liberalny socjalizm, którego Oppenheimer jest zwolennikiem, oznacza zwycięstwo środka ekonomicznego nad politycznym. Ten twórca "pesymistycznego" obrazu narodzin państwa ufa, że demokracja zmusi politykę do przejścia na "humanistyczną" stronę. Jego "trzecia droga" głosi, że państwo, z racji swojej genezy zawsze klasowe, zdoła przezwyciężyć klasowe interesy i zastąpić je interesem publicznym. Pionierska socjologia Oppenheimera, jeszcze nie pogrążona w akademizmie, ale już oparta na badaniach i fachowa, nie stroni zarazem od wizji przyszłości traktowanych jako organiczny element swojej pracy.